Phần 2: LẬP TRÌNH PASCAL

Phần 2: LẬP TRÌNH PASCAL

Những câu chuyện tôi ghi lại như một kỷ niệm nhỏ

Tôi học Pascal vào khoảng năm lớp 12 (năm 1999), khá trễ so với các bạn lớp chuyên ở trường Đại học Khoa học Tự nhiên mà tôi theo học sau này. Việc học lúc đó cũng có đôi chút ép buộc khi tôi tham gia lớp “Chuyên viên CNTT” của Trung tâm CNTT Đại học Quốc gia. Gọi là “chuyên viên” nghe cho sang vậy thôi, chứ thực chất nó giống một dạng lớp trung cấp nhằm tạo điều kiện cho các anh chị lớn tuổi có thêm một chứng chỉ nghề để đi làm.

Được miễn môn Tin học văn phòng, tôi nhảy vào học thẳng Pascal. Tôi may mắn được thầy Nguyễn Hoàng Nam – một giáo viên du học Nga về – trực tiếp giảng dạy. Đây là người Thầy đã thay đổi tư duy lập trình của tôi rất nhiều. Trong lớp, tôi là người nhỏ tuổi nhất, các anh chị khác đều đã đi làm, có nhiều người thậm chí xấp xỉ 50 tuổi.

Thầy Nam dạy theo một phương pháp khá lạ, có lẽ vì thế mà sau này gần 50% học viên rớt vì không theo kịp: Thầy dạy lập trình bằng cách bắt viết game.

Tôi còn nhớ lúc đó thầy dạy viết trò chơi Xếp gạch (Tetris) và Dò mìn (Minesweeper) giống hệt trên Windows. Yêu cầu đặt ra là game chạy phải thật mượt, không được giật hình; riêng với Dò mìn thì bắt buộc phải dùng thuật toán đệ quy.

Điều tâm đắc nhất tôi học được ở Thầy là cách tổ chức thuật toán sao cho phần mềm chạy nhanh gấp nhiều lần, thậm chí cả trăm lần. Ví dụ: Có lần chúng tôi viết các chương trình đồ họa bằng Pascal nhưng bị chớp giật vì tốc độ CPU không xử lý kịp. Tôi trình bày với Thầy rằng không thể chạy nhanh hơn vì giới hạn của các hàm lượng giác như Sin(), Cos() lúc đó tính toán quá chậm. Thầy liền bảo: “Sao tụi em không tính trước rồi lưu kết quả của các hàm này vào RAM, lúc cần thì lấy ra xài (kỹ thuật Lookup Table)? Việc gì cũng đem ra tính toán lại từng tọa độ thì sao mà không chậm!”.

Chính tư duy tối ưu này đã thay đổi hoàn toàn cách tôi lập trình với cơ sở dữ liệu sau này. Với những báo cáo tài chính hay bán hàng đòi hỏi xử lý hàng ngàn câu lệnh SQL, người khác có thể mất 10-30 phút để xuất ra, nhưng báo cáo của tôi chỉ mất 1-2 giây nhờ áp dụng kỹ thuật tính toán trước hoặc đẩy dữ liệu lên RAM để xử lý.

Năm lớp 12, tôi gần như gác lại việc luyện thi đại học để vùi mình vào thế giới lập trình Pascal. Cuối cùng, một thầy ở trung tâm khuyên tôi nên dừng việc học tại đây để tập trung thời gian luyện thi, vì môi trường đại học sau này sẽ giúp tôi phát triển xa hơn nhiều. Ngày tôi chia tay trung tâm cũng là lúc tôi nhận được kết quả đậu vào ngành CNTT trường Khoa học Tự nhiên.

Những năm tháng chán nản nhất của thời sinh viên có lẽ là 1,5 năm học đại cương. Mọi đam mê liên quan đến CNTT phải tạm gác lại để học các môn lý thuyết. Tôi gần như mất phương hướng và lại suốt ngày chìm đắm vào thế giới lập trình Pascal.

Tôi nhớ thời điểm đó, tôi rảnh rỗi đến nỗi tự code lại toàn bộ thư viện đồ họa của Pascal vì chê nó chậm và chỉ hiển thị được 256 màu. Tôi viết lại để nó có thể làm việc với 24-bit màu (True Color). Việc này đòi hỏi phải can thiệp trực tiếp vào bộ nhớ màn hình và xử lý thuật toán rất phức tạp. Lúc bấy giờ, bộ nhớ card màn hình (VGA) chỉ cho phép truy xuất từng trang nhỏ khoảng 64KB, trong khi việc xử lý toàn bộ khung hình 24-bit màu lại đòi hỏi không gian nhớ lên tới 2-3MB, buộc tôi phải dùng các kỹ thuật phân trang (bank switching) rất vất vả.

Sau đó, tôi cũng viết lại phần mềm Xếp gạch ngày xưa nhưng nâng cấp lên chế độ 2 người chơi song song – một phần mềm mà các thầy cô đại học lúc đó đánh giá sinh viên tốt nghiệp chưa chắc đã viết nổi. Độ khó của việc lập trình 2 người chơi cùng lúc là phải giả lập một môi trường xử lý song song và sử dụng ngắt bàn phím (Keyboard Interrupt). Vì khi 2 người cùng chơi, họ thường xuyên giữ phím, nếu dùng hàm đọc bàn phím thông thường sẽ bị nghẽn (kẹt phím) và không thể đọc chính xác trạng thái thao tác.

Ngoài ra, tôi còn chìm đắm vào thế giới của các thuật toán đệ quy vẽ hình học Fractal; thế giới của game chuyển động với các kỹ thuật xử lý nhân vật di chuyển trên phông nền (background) đòi hỏi phải liên tục sao lưu lại phần nền bị nhân vật che khuất, và khôi phục lại khi nhân vật đi qua (kỹ thuật Dirty Rectangles)… Nói chung, đó là cả một tập hợp những công việc vô cùng thú vị thời học đại cương.

Nhân tiện, xin kể lại một niềm tự hào nho nhỏ trong khoảng thời gian trước đó. Năm lớp 10 (khoảng năm 1996), tôi đạp xe đến Nhà văn hóa Thanh Niên tham dự một hội thảo về CNTT. Lúc đó, có một bác lớn tuổi làm ở một công ty phần mềm lớn chia sẻ rằng: “Lập trình là giải quyết những bài toán rất khó, có những bài toán cả công ty bác vẫn chưa giải được”. Bác lấy ví dụ: Một công ty thường cuối tháng phát lương tiền mặt cho hơn 1.000 công nhân. Trong két sắt có rất nhiều mệnh giá tiền khác nhau. Làm sao để chia tiền cho công nhân mà không ai phải nhận quá nhiều tiền chẵn hoặc quá nhiều tiền lẻ; đồng thời phát xong thì trong két cũng còn lại lượng tiền chẵn – lẻ tỷ lệ ngang nhau.

Thế mà trong buổi hội thảo hôm đó, cậu nhóc nhỏ tuổi nhất là tôi lại dám đứng dậy dõng dạc bảo: “Bài toán này dễ mà bác, cháu có thể giải được. Dù bây giờ cháu chưa tính ra đáp án cụ thể, nhưng cháu cảm giác mình chắc chắn giải được!”.

Thế là cậu bé học sinh trường làng ngày đó mang bài toán về nhà suy nghĩ suốt cả tuần. Cuối cùng, tôi cũng giải được bằng cách áp dụng một công thức toán học về “Tam thức bậc hai” đã học hồi lớp 8. Tôi thậm chí đã code thử trên nền tảng FoxPro for DOS thịnh hành thời bấy giờ để làm bản demo. Chỉ tiếc là tôi không biết tìm bác ấy ở đâu để gửi lại, vì năm 1996 các phương tiện liên lạc vô cùng hạn chế chứ không dễ dàng như bây giờ.

Ai có kỉ niệm nào với Pascal chia sẻ nhé. Hết

Phần 3: Lập trình Java

Phạm Hoàng Thái Dương