Làm thế nào để kiếm 1 tỷ đô ?

Bài viết dựa trên bài trình bày của Paul Graham tại Oxford Union.

Vì đây rõ ràng là câu lạc bộ của những thủ tướng tương lai, tôi sẽ kể cho các bạn nghe về một điều mà các chính trị gia nên hiểu hơn: cách người ta trở thành tỷ phú. Tôi hy vọng điều này sẽ hữu ích ngay cả với những ai không có ý định bước vào chính trường. Ai trong số các bạn không trở thành thủ tướng, có thể chọn trở thành tỷ phú thay thế.

Lý do tôi am hiểu chủ đề này là vì 21 năm trước, Jessica và tôi đã khởi xướng một tổ chức có tên Y Combinator. Nếu bạn chưa từng nghe đến Y Combinator, đó là nơi nằm giữa một quỹ đầu tư và một trường học dành cho những người sáng lập startup. Từ năm 2005 đến nay, chúng tôi đã rót vốn vào khoảng 6.500 công ty.

Khởi nghiệp thành công là con đường phổ biến nhất để trở thành tỷ phú, và trên thực tế tôi đã dành 21 năm qua để đào tạo những người như vậy. Đến nay khoảng 30 người trong số họ đã đạt được điều đó, và còn nhiều người khác đang trên đường.

Vậy mà tháng trước, một chính trị gia Mỹ lên tiếng rằng không ai có thể kiếm được một tỷ đô la theo cách chính đáng, và tôi ngỡ ngàng không kém gì một huấn luyện viên trượt băng nghe ai đó bảo rằng cú nhảy triple axel là bất khả thi. Tất nhiên là khả thi. Khó, nhưng khả thi.

Bà ấy không hề nói rằng không thể trở thành tỷ phú, vì điều đó hiển nhiên là có thể. Bà cũng không đề cập đến sự phân biệt giữa thu nhập và lãi vốn, không phân tích gì về kế toán. Điều bà muốn nói là: không thể giàu đến mức đó mà không làm điều gì sai trái, không gian lận theo cách nào đó.

Vài ngày sau, tôi nói chuyện với founder một startup mà tôi đã rót vốn. Tôi mở đầu bằng câu hỏi mà tôi thường hỏi mỗi khi gặp một founder: tốc độ tăng trưởng của cô ấy là bao nhiêu? 93% tháng trước, cô ấy đáp. Tôi chỉ ra rằng điều đó cũng có nghĩa là tài sản ròng của cô đang tăng với tốc độ 93% mỗi tháng. Cô ấy đang giàu lên với vận tốc chóng mặt. Và cô ấy không làm bất cứ điều gì sai trái. Lý do startup của cô tăng trưởng nhanh đến vậy đơn giản là người dùng yêu thích những gì cô đã xây dựng. Vậy nên cô ấy có thể cảm nhận từ chính kinh nghiệm của mình rằng bà chính trị gia kia đã sai đến mức nào. Cô không bóc lột ai cả. Ngược lại mới đúng. Startup tăng trưởng nhanh như vậy là vì cô và người đồng sáng lập đã làm việc kiệt sức để người dùng hài lòng, và kết quả là người dùng kể cho bạn bè nghe. Đó là cách bạn có được tăng trưởng mũ.

Chiều hôm đó, tôi kể về trường hợp của cô ấy trên mạng, và có người phản hồi rằng có vài triệu đô và tăng trưởng 93% mỗi tháng là hoàn toàn khác so với việc trở thành tỷ phú.

Tôi đoán nhiều người sẽ đồng ý với nhận định đó. Nhưng nó không chỉ sai, mà còn sai theo một cách rất đáng suy ngẫm.

Vậy tôi muốn nhờ các bạn một việc. Hãy lấy điện thoại ra và tính một con số. Tôi biết điều này có vẻ gượng ép, nhưng tôi hứa là nó sẽ có ích. Tôi sẽ để các bạn thực hiện phép tính phổ biến nhất mà tôi làm với tư cách nhà đầu tư, và trải nghiệm đó sẽ giúp các bạn hiểu startup là gì.

Nếu ta hiểu “vài triệu” theo nghĩa thận trọng nhất là 2 triệu, thì startup của cô ấy cần tăng trưởng 500 lần để cô trở thành tỷ phú. Ta sẽ tính xem bao nhiêu tháng tăng trưởng 93% là đủ để một thứ gì đó tăng 500 lần.

Muốn vậy, ta cần tính lôgarit cơ số 1,93 của 500. Cách dễ nhất là vào Google và gõ vào thanh tìm kiếm: log(500, 1.93). Nếu gõ đúng, kết quả sẽ là khoảng 9,45.

Đó là số tháng cần thiết, với tốc độ tăng trưởng 93%, để đi từ 2 triệu đô đến 1 tỷ đô. Vài triệu và tốc độ tăng trưởng 93% thực ra không khác gì một tỷ cả. Chúng chỉ cách nhau chín tháng rưỡi.

Bây giờ bạn hiểu tại sao mỗi khi gặp founder, điều đầu tiên tôi hỏi là tốc độ tăng trưởng của họ.

Nhưng để không ai trách tôi dùng những con số phi thực tế, ta hãy thử với tốc độ tăng trưởng bảo thủ hơn: 15% mỗi tháng. Con số đó không hề hiếm. Tôi liên tục gặp những startup tăng trưởng 15% mỗi tháng.

Nếu doanh thu tăng 15% mỗi tháng, năm năm nữa bạn sẽ kiếm được bao nhiêu? Ta cần tính 1,15 lũy thừa 60 (vì 5 năm là 60 tháng). Vào Google và gõ 1.15^60. Kết quả là khoảng 4.384. Nghĩa là sau 5 năm, startup của bạn sẽ kiếm được gấp 4.384 lần so với hiện tại. Nếu bây giờ bạn đang kiếm 10.000 đô mỗi tháng, sau 5 năm con số đó sẽ là khoảng 44 triệu đô mỗi tháng, tức 526 triệu đô mỗi năm. Và tại thời điểm đó, nếu bạn sở hữu cổ phần như mức thông thường của các founder, bạn sẽ là tỷ phú.

Trên thực tế, tốc độ tăng trưởng thường chậm lại một chút. Một startup thành công lớn có thể tăng trưởng nhanh hơn 15% mỗi tháng trong năm đầu, rồi chậm hơn 15% trong năm thứ tư. Nhưng kết quả cuối cùng vẫn xấp xỉ thế. Nếu bạn khởi nghiệp hồi đầu hai mươi tuổi, hoàn toàn có thể trở thành tỷ phú trước ba mươi. Khó, nhưng khả thi.

Tôi muốn các bạn cảm nhận điều này qua chính phép tính của mình, vì sau đó các bạn sẽ hiểu một trong những lý do người ta khởi nghiệp. Tăng trưởng mũ giống như phép màu. Nó tạo ra những kết quả nghe có vẻ bất khả. Và đó là lý do một số chính trị gia không tin vào nó. Họ không hiểu toán học của tăng trưởng mũ, nên khi thấy người ta giàu lên đến mức có vẻ không thể nào giải thích được, họ kết luận rằng chắc chắn phải có sự gian lận.

Nhưng giờ các bạn đã hiểu, bằng chính tính toán của mình, rằng trở thành tỷ phú không đòi hỏi phải gian lận. Bạn đã tự chứng kiến rằng bài toán chỉ có hai con số: tốc độ tăng trưởng và thời gian duy trì nó. Nếu không thể kiếm một tỷ đô mà không gian lận, thì con số nào trong hai con số đó là bất khả? Chắc chắn không phải tốc độ tăng trưởng 15% mỗi tháng. Các startup làm được điều đó mà không cần gian lận liên tục. Và thời gian duy trì tốc độ tăng trưởng đó phụ thuộc vào quy mô thị trường. Hiển nhiên là để tăng trưởng 4.000 lần, phải có ít nhất 4.000 lần nhu cầu nhiều hơn. Nhưng đó là tất cả những gì bạn cần. Và làm sao bạn có thể gian lận để tăng quy mô thị trường?

Nếu bạn chỉ có kế hoạch trở thành thủ tướng, bạn có thể ngừng chú ý từ đây. Ta đã chứng minh rằng hoàn toàn có thể kiếm một tỷ đô la theo cách chính đáng, vì điều đó chỉ phụ thuộc vào hai con số: một con số mà các startup thường xuyên đạt được mà không cần gian lận, và một con số mà gian lận cũng chẳng thể tác động.

Nhưng nếu bạn thực sự muốn trở thành tỷ phú, ta cần đi sâu hơn. Đặc biệt là về con số đầu tiên, tốc độ tăng trưởng. Để duy trì một tốc độ tăng trưởng ổn định mỗi tháng, bạn phải tạo ra thứ gì đó tốt đến mức người dùng kể cho bạn bè nghe. Và thực ra đó cũng là lý do thứ hai tôi luôn hỏi founder về tốc độ tăng trưởng của họ: nó cho thấy liệu họ đã xây dựng đúng thứ hay chưa.

Vậy làm thế nào để tạo ra thứ gì đó khiến người ta yêu thích đến mức kể cho nhau nghe? Vấn đề của kinh tế thị trường, cũng là điều tuyệt vời của nó, là rất khó tạo ra thứ mà khách hàng muốn nhưng chưa có. Ngay khi một nhu cầu mới có thể được đáp ứng lộ ra, người ta lập tức đổ xô vào đáp ứng nó. Vậy bạn phải tìm ra một nhu cầu mà chưa ai biết đến.

Làm thế nào?

Bằng cách tự mình cảm nhận nhu cầu đó.

Bạn còn trẻ, và thường thì những founder trẻ nên tạo ra thứ mà chính họ muốn. Bạn chưa có đủ kinh nghiệm để biết người khác cần gì. Nhưng đồng thời, nhu cầu của chính bạn lại có giá trị đặc biệt, vì nhu cầu của bạn dự báo nhu cầu tương lai. Bạn đang ở độ tuổi mà người ta bắt đầu dùng những thứ mới. Bất cứ thứ gì bạn và bạn bè bắt đầu dùng bây giờ, mười năm nữa mọi người sẽ dùng. Vì trực giác của bạn về nhu cầu người khác thường là tín hiệu nhiễu, còn nhu cầu của chính bạn lại là tín hiệu đặc biệt có giá trị, bạn nên tin vào tín hiệu thứ hai: hãy làm thứ mà bạn và bạn bè muốn.

Làm thứ mà bạn và bạn bè muốn không có nghĩa là phải xây dựng sản phẩm tiêu dùng. Có thể bạn và bạn bè là các nhà sinh học phân tử, và có điều gì đó thú vị có thể làm được với DNA ngay bây giờ mà mọi người khác bỏ qua. Có thể bạn và bạn bè mê drone. Ý tưởng không cần phải có sức hút rộng rãi. Nó chỉ cần thu hút chính bạn và bạn bè.

Đừng lo lắng về con số thứ hai, quy mô thị trường. Vì bạn dự báo nhu cầu tương lai, thị trường sẽ tự lớn lên. Và luôn có thể mở rộng sang các thị trường liền kề. Bạn chỉ cần một đầu cầu trong vùng lãnh thổ có nhu cầu chưa được đáp ứng, rồi từ đó mở rộng ra.

Làm thế nào để có được ý tưởng như vậy? Câu trả lời là một trong những điều phản trực giác nhất về startup, mà đây cũng là điều nói nhiều rồi, vì có rất nhiều điều phản trực giác về startup. Con đường dẫn đến những ý tưởng startup tốt nhất là đừng đi tìm ý tưởng startup. Nếu bạn có ý thức tìm kiếm ý tưởng startup, bạn sẽ trở nên quá thận trọng. Bạn sẽ cắt bỏ những thứ ngoài lề. Vì những ý tưởng startup tốt nhất thường nghe có vẻ tệ đến mức bạn sẽ gạt chúng đi ngay nếu đang cố tìm kiếm ý tưởng. Chính điều đó đã khiến chúng chưa bị ai khám phá ra.

Hãy thử tưởng tượng Apple, Facebook, hay Airbnb nghe tệ như thế nào lúc ban đầu. Có bao nhiêu người muốn có máy tính cá nhân? Một công ty kiếm tiền bằng cách để sinh viên đại học theo dõi nhau trực tuyến thì có lý gì không? Ai chịu trả tiền để ngủ trên nệm hơi trên sàn nhà của người lạ? Ta biết những ý tưởng đó đã đi về đâu, nên dễ viết lại lịch sử. Nhưng tôi nhớ rất rõ Facebook và Airbnb nghe tệ đến mức nào lúc mới ra. Chúng tôi đã rót vốn cho Airbnb dù nghĩ ý tưởng là tệ. Lý do duy nhất chúng tôi rót vốn là vì chúng tôi thích những người sáng lập.

Vậy làm thế nào để tìm ra ý tưởng startup mà không cố tìm? Bằng cách làm các dự án cùng bạn bè. Đó là nơi những startup tốt nhất bắt đầu. Ban đầu chúng thậm chí không có ý định là công ty. Chúng chỉ là thứ người ta xây vì nghĩ nó sẽ hay. Đó là cách Apple, Google, và Facebook đều ra đời. Ban đầu không ai trong số đó có ý định trở thành công ty.

Lý do điều này hiệu quả là những gì tôi đã nói: bạn dự báo nhu cầu tương lai. Vậy nên nếu bạn chỉ xây những thứ ngẫu nhiên mà bạn thấy hay, những thứ đó thực ra sẽ không ngẫu nhiên chút nào.

Đây là một trong những trường hợp mà tâm trí vô thức của bạn biết nhiều hơn tâm trí có ý thức. Bất cứ thứ gì thực sự có vẻ thú vị khi xây dựng đều có xác suất cao dẫn đến một ý tưởng startup tốt, dù nghe có vẻ vô lý đến đâu. Không có thứ gì bạn xây dựng có thể nghe vô lý hơn một startup chúng tôi rót vốn năm 2006 có tên Justin.TV. Startup đó chỉ gồm một người, Justin Kan, đi khắp nơi với camera gắn bên đầu, livestream mọi thứ xảy ra với anh ấy. Nhưng công ty đó đã thành công khá lớn. Bạn có lẽ đã nghe tên nó, dưới cái tên mới: Twitch.

Chìa khóa để khởi nghiệp thành công là hiểu một nhóm người dùng đủ sâu để tạo ra đúng thứ họ muốn. Nếu bạn còn trẻ, bạn có thể và nên dùng lối tắt là làm thứ gì đó cho chính mình. Bạn hiểu bản thân mình. Nhưng đây chỉ là trường hợp cụ thể của một quy tắc tổng quát hơn: chỉ khi hiểu người dùng thật sâu, bạn mới có thể tạo ra thứ họ yêu thích đến mức kể cho bạn bè, và chỉ điều đó mới mang lại tăng trưởng mũ đủ để startup thực sự thành công.

Có những cách khác để giàu có ngoài việc khởi nghiệp. Một số trong đó đòi hỏi phải bóc lột người khác. Nhưng khởi nghiệp là con đường phổ biến nhất để giàu thật sự, và nếu bạn muốn thành công, chìa khóa không phải bóc lột mà là đồng cảm. Người dùng thực sự muốn gì? Bạn có thể làm gì cho họ để thay đổi cuộc sống của họ một cách đáng kể? Đó là thứ chúng tôi tìm kiếm ở những founder, và là thứ chúng tôi vun đắp ở những người được chọn.

Hiểu cách người ta giàu lên trong xã hội của bạn là một trong những điều quan trọng nhất bạn có thể hiểu về xã hội đó. Bạn không thể để ý thức hệ, phim ảnh, hay những ví dụ lịch sử cách đây vài thế kỷ định hình niềm tin của mình. Bạn phải nhìn vào thế giới xung quanh và thấy nó thực sự vận hành như thế nào. Nếu bạn muốn tự mình làm điều đó, rõ ràng bạn sẽ buộc phải hiểu cách làm. Nên tôi không quá lo cho các bạn. Người tôi lo là những thủ tướng tương lai. Các bạn cần ghi nhớ bài nói chuyện này. Vì vậy, với các bạn, tôi sẽ tóm tắt những ý chính.

Có hai con số quyết định một startup lớn đến đâu, và từ đó quyết định những người sáng lập giàu đến đâu: tốc độ tăng trưởng và thời gian duy trì nó. Con số đầu tiên đạt được bằng cách tạo ra thứ mà người dùng yêu thích đến mức kể cho bạn bè. Con số thứ hai đạt được bằng cách ở trong một thị trường lớn. Nếu bạn tăng trưởng theo hàm mũ vào một thị trường lớn, startup của bạn sẽ trở nên có giá trị, và bạn, với tư cách cổ đông, sẽ giàu lên. Bạn không chỉ không cần gian lận để điều đó xảy ra, mà nó sẽ tự xảy ra nếu bạn cứ tiếp tục làm cho khách hàng hài lòng.

___
Bản dịch từ bài viết: How to Earn a Billion Dollars của Paul Graham.
Bạn có thể truy cập bài viết gốc bằng link sau: https://paulgraham.com/earn.html